08 jul 2025
Cultuur- en erfgoedpubliek
Wist je dat het middeleeuwse abdijverleden mee het Meetjesland vormde? Met ‘Doe de Abdijendans’ vieren we 800 jaar Abdij Oosteeklo (30 & 31 aug 2025) en duiken we een maand lang in het rijke abdijverleden van onze regio, van het jaar 1000 tot 1492. Met verhalen, bronnen en verrassende ontdekkingen uit het verleden.
Sint-Laureins (Watervliet) – In 1963 overtuigen enkele erfgoedenthousiastelingen eigenaar Hilaire Gillis om op een terrein bijgenaamd ‘kerkhof’, niet ver van de kerk van Watervliet, enkele opgravingen te mogen doen. Romano Tondat (1930-2016) is een Eeklose ambachtsman en Meetjeslands heemkundige met Italiaanse roots. ‘De man van de mozaiek’ wordt hij ook wel genoemd en als auteur in Appeltjes van het Meetjesland heeft hij veelvuldig zijn sporen nagelaten. Met kompaan Robert Bekaert babbelt hij over oude boeken, munten en opgravingen. En zo komen ze tijdens het gesprek op een verdwenen wilhelmietenklooster uit 1249 dat in Watervliet moet gestaan hebben. Eerder had Basseveldenaar en docent aan het Eeklose atheneum Van Acker ook al gespeurd op deze plek met lichte steenbrokken, maar niets gevonden. Hij wordt ingelicht van de plannen.
Op 21 september 1963 startten Romano en Robert met hun opgravingen. Al gauw vonden ze een vloer en 2 stukken grondvesten. Enkele dagen later kregen ze hulp van technisch ingenieur Firmin Lijbaert, lesgever aan het Eeklose PTI. Hij zette alles op plan en op het einde van de eerste opgravingsperiode legden ze nog een tegelvloer bloot in kruisverband met blauw geglazuurde tegels.
Eind augustus 1964 verleent de pastoor toestemming om terug te gaan graven in de omgeving. Het is bij deze opgraving dat een gotische grafzerk wordt gevonden die nog steeds tooit in de O.L.V. Hemelvaartkerk van Watervliet. Op de zerk staat een afbeelding van een dame met het aangezicht en de gevouwen handen in wit marmer. In hedendaags Nederlands luidt het opschrift van de zerk als volgt: “Hier ligt begraven Dame Margareta, dochter van Petrus Stommelinx weleer echtgenote van Willem Bockens. Zij overleed in hel jaar des Heren 1351 op 18 september. Bidt voor haar ziel.” De ontdekkers vinden onder de steen ook restanten van de houten kist terug. Men is er vrij zeker van dat het hier gaat om de grafsteen van Margareta Stommelinx, weldoenster van het Watervlietse wilhelmietenklooster en dat het graf in de toenmalige kloosterkerk moet hebben gelegen. De steen is nog steeds te bewonderen in de kerk van Watervliet.
Waar zijn de vrienden van weleer op gestoten? Het klooster van Onze-Lieve-Vrouw-ter-Woestijn werd gesticht in 1249, al kan vermoed worden dat op dat moment er al kluizenaars in de ‘wastina’ (moeilijk bewerkbare gronden) verbleven. “In dat jaar komt Broeder Hugo van Antwerpen, monnik van Bazeldonk bij ’s Hertogenbos, met goedkeuring van zijn provinciaal Broeder Johannes, met zeven broeders naar Vlaanderen om ten zuiden van Biervliet, in het ambacht van Boekhoute bezit te nemen van vier bunder “wastina” geschonken door gravin Margareta van Vlaanderen. Zij zullen daar in de eenzaamheid een klooster bouwen en leven volgens de regel en de gewoonten van wilhelmietenorde, in strenge eenzaamheid, gebed en boete”, lezen we in Appeltjes van het Meetjesland. Op enkele jaren tijd breiden de wilhelmieten hun eigendom uit in de omgeving. Het rustige leven van de kloosterorde wordt een eerste keer verstoord door de stormvloed van 1375, die een enorme ravage teweegbracht. De overstroming slokt tal van plekken en nieuwe nederzettingen op: het (verdwenen) dorp Ter Pieten, het klooster der Wilhelmieten, het toenmalige Watervliet … Maar het stopte niet. De gevolgen van de eerste ramp waren nauwelijks vergeten of er volgde op 19 november 1404 een tweede rampspoed: de beruchte Sint-Elisabethvloed. Deze historische ramp zorgde in Vlaanderen, Nederland en Engeland voor enorme verwoestingen en duizenden doden. De zee drong bij ons drie mijl ver het land in, wordt gezegd. Aan deze tweede ramp zijn de Watervlietse wilhelmieten ten onder gegaan. De wilhelmieten droegen een wit habijt met zwart scapulier (schouderkleed). De kloosterorde bleef na de Sint-Elisabethvloed nog eeuwen bestaan, onder andere in Brugge en het Nederlandse Huijbergen, maar overleefde de Franse Revolutie niet meer en is als religieuze orde eind 18de eeuw volledig van de aardbol verdwenen.
Wist je dat het middeleeuwse abdijverleden dit stukje Vlaanderen gevormd heeft? ‘Doe de Abdijendans’ is een actie om 800 jaar Abdij van Oosteeklo (weekend za 30 en zo 31 augustus 2025, georganiseerd door de Orde van de Smoutpot) kracht bij te zetten. We verkennen een maand lang het Meetjeslandse abdijverleden van rond het jaar 1000, bij de ontwikkeling van Vlaanderen en de Zwinstreek, tot het jaar 1492, toen Columbus Amerika ontdekte. Met verhalen uit de oude doos, gestoffeerd door bronnen die Meetjeslandse heemkundigen en historici ons veelvuldig hebben achtergelaten.
We lieten onze stagiaire Chenoa Genbrugge, studente informatiebeheer aan de Artevelde Hogeschool, op zoek gaan naar sporen in onze bibliotheken en onze collectie heemkundige bijdragen. We doken zelf in onze Erfgoedbank Meetjesland op zoek naar beeldmateriaal en brouwden er 8 teksten, 8 verhalen, mee. Een blik op ons lang vervlogen regioverleden.
Wie in deze buurt een mysterieuze wandeling wil doen, raden we de ErfgoedApp aan. Check onze digitale rondleiding in de Kerk van Watervliet in onze reeks ErfgoedApp-routes
Publieke smidse sluit en Antoine Loontjens blikt terug
Antoine Loontjens (Aalter)
Cultuur- en erfgoedpubliek
Met vlag en wimpel: het doek valt over Vlaggenatelier Cuelenaere
Jan Cuelenaere
Cultuur- en erfgoedpubliek
Op bezoek bij Vlaggen Cuelenaere
Jan Cuelenaere (Vlaggen Cuelenaere)
Cultuur- en erfgoedpubliek
Wil je graag op de hoogte blijven?
