De oorsprong van de Huysmanhoeve: Groot Goed

In de tentoonstelling van het Gentse STAM wordt de laatste landbouwer van de hoeve, Géry Huysman, aan het woord gelaten en hier leggen we een beetje uit hoe dat nu in elkaar zit met de Huysmanhoeve en die Gentse roots.

Op 12 december 1241 verkochten Johanna van Constantinopel, gravin van Vlaanderen, en haar gemaal Thomas van Savoye ‘woestinen’ (onbewerkt land) van Aalschoot, een voormalig belangrijk jachtgebied. Zo kwamen de gronden in handen van het Gentse Rijke Gasthuis, ook wel Onze-Lieve-Vrouw ter Lazarie genoemd.

Lazaret

Over de Huysmanhoeve in Eeklo is ondertussen zoveel gezegd en geschreven, ook over de pachters en de familie Huysman zelf, dat we dit keer op zoek zijn gegaan naar de oorsprong van het Groot Goed, lang voor de familie Huysman er pachter werd. In het familieboek ‘Groot Goed: Huysmanhoeve’ is er sprake van een lazaret en in de christelijke en oorspronkelijke benaming van het Rijke Gasthuis zien we de term lazarie opduiken. Wat is een lazaret? In Van Dale betekent het (militair) verplaatsbaar hospitaal maar we zien dat het woord in de middeleeuwen verwijst naar ziekenhuizen waar gevaarlijke besmettelijke ziekten worden behandeld, oorspronkelijk vooral melaatsheid. En daar wordt het, voor het Groot Goed, interessant. Want wat is het Rijke Gasthuis of Onze-Lieve-Vrouw-ter-Lazarie nu eigenlijk?

Het Pand

Het gasthuis werd in 1146 gesticht op het grondgebied van Sint-Baafs, op de hoek van de Hoogstraat en de Holstraat. Deze leprozerie gaf enkel toegang aan Gentse poorters en hun gezin. Het geldt als het oudste hospitaal binnen de Gentse stadsmuren. Een jaar na de stichting beschikte het ziekenhuis al over een eigen kapel, in 1241 kocht het de gronden in Eeklo en in 1299 was het gasthuis toe aan gebiedsuitbreiding binnen de stad: in de 19^de eeuw werd hier het Dominicanenklooster gevestigd, nu bekend als Het Pand van Universiteit Gent. De leprozerie  werd burgerlijk bestuurd door de Gentse schepenen. Het geestelijk gezag was in handen van een kapelaan. De statuten van deze leprozerie in Gent, een voorname instelling, werden vastgelegd in 1236. Walter van Marvis, de bisschop van Doornik, gaf in 1236 de broeders en zusters die in Gent belast waren met de verzorging en verpleging van de melaatsen een regel die zij moesten volgen. Zij kwamen hiermee ook onder kerkelijke bescherming. Het gebied van Gent was in die periode onderdeel van het bisdom Doornik. Het betrof vooral naleving van geloften van kuisheid, gehoorzaamheid en het dragen van ordekleding.

Gentse Gronden

Over de functie en de werkzaamheden van de Huysmanhoeve zegt dit misschien weinig en er is geen bewijs voor ziekenzorg of bescherming tegen besmettelijke ziekten in de stichtingsperiode, daar wordt in de Eeklose rekeningen niets over terug gevonden zo lezen we in het hoeve- en familieboek ‘Groot Goed: Huysmanhoeve’. Het toont wel het belang van het Rijke Gasthuis voor Gent en Vlaanderen aan en het blijft bijzonder om vast te stellen dat de Huysmanhoeve zelf tot voor de jaren negentig en omliggende gronden tot nu nog steeds toebehoren aan de Gentse Gronden, de historische schat die de stad tot op vandaag in bezit heeft. In 2024 hield STAM Stadsmuseum Gent daar een bijzondere tentoonstelling over, met Géry in de kijker.

Project ‘Doe de Abdijendans’ n.a.v. 800 jaar Abdij van Oosteeklo

Wist je dat het middeleeuwse abdijverleden dit stukje Vlaanderen gevormd heeft?  ‘Doe de Abdijendans’ is een actie om 800 jaar Abdij van Oosteeklo (weekend za 30 en zo 31 augustus 2025, georganiseerd door de Orde van de Smoutpot) kracht bij te zetten. We verkennen een maand lang het Meetjeslandse abdijverleden van rond het jaar 1000, bij de ontwikkeling van Vlaanderen en de Zwinstreek, tot het jaar 1492, toen Columbus Amerika ontdekte. Met verhalen uit de oude doos, gestoffeerd door bronnen die Meetjeslandse heemkundigen en historici ons veelvuldig hebben achtergelaten.

We lieten onze stagiaire Chenoa Genbrugge, studente informatiebeheer aan de Artevelde Hogeschool, op zoek gaan naar sporen in onze bibliotheken en onze collectie heemkundige bijdragen. We doken zelf in onze Erfgoedbank Meetjesland op zoek naar beeldmateriaal en brouwden er 8 teksten, 8 verhalen, mee. Een blik op ons lang vervlogen regioverleden.

Bronnen

• Vlaanderen onroerend erfgoed. Huysmanhoeve/Groot Goed. Groot Goed | Inventaris Onroerend Erfgoed
• Groot Goed: Huysmanhoeve, een hoeve- en familieboek, een uitgave van het Huysmancomité i.s.m. de Geschied- en Heemkundige Kring van de Stad Eeklo, 2007
• Tentoonstelling Gentse Gronden in STAM 2024
• Eds., 8 eeuwen Gentse ziekenhuizen, Catalogus van de tentoonstelling 13 febr.- 3 maart 1993, Museum A. Van Der Haeghen, UZ, 1993, pp. 25-28.
• DIERICX, Mémoires sur la ville de Gand, II, p. 37. Diericx wijst erop dat de verzorging van de zieken in handen lag van broeders en zusters van het gemene leven. DE POTTER, F. Op. Cit., VIII, pp. 421-451. De Potter vermeldt als enige auteur dat de broeders en zusters onder leiding van een vrouwelijke meesteres stonden.
• ELAUT, L., Gentse ziekenhuizen, Gent, 1976, pp. 75-81. ELAUT vermeldt dat er onder de Gentse schepenen iemand was belast met het toezicht op de leprozen en de leprozerie, de zgn. ziekeman.
• De “drieledigheid” van het wereldlijk bestuur (schepenen, voorgden en meester(es)) was tevens kenmerkend voor de overige caritatieve instellingen in het (laat)middeleeuwse Gent. DE CONINCK, C., BLOCKMANS, W., Geschiedenis van de Gentse Leprozerie “Het rijke Gasthuis” vanaf de stichting (ca. 1146) tot omstreeks 1370, Annalen van de Belgische Vereniging voor Hospitaal Geschiedenis, 5, 1967, p. 11.
• Voor de uitgave van de statuten, zie GYSSELING, M., De statuten van de Gentse leprozerie van 1236, Studia Germanica Gandensia, V, 1963, pp. 9-43.
• WILLEMS, J.F., Klagten der zieke poorters in het Gasthuis te Gent, Ten Jare 1349, Belgisch Museum voor de Nederduitsche Tael-en Letterkunde en de Geschiedenis des Vaderlands, Gent, 1843, pp. 84-95