Van depotbezoeken naar erfgoedzorg

“Toen ik tijdens de opleiding Behoudsmedewerker Erfgoed naast Iris Verheyden (Erfgoedconsulent bij COMEET) zat, had ik niet verwacht dat ik kort daarna midden in het erfgoedveld van het Meetjesland zou terechtkomen” blikt Katia terug. Katia leerde COMEET kennen via Iris. In augustus 2025 kreeg ze de kans om Iris te vervangen tijdens haar moederschapsrust. “Zowel het Meetjesland als de mensen die er voor het erfgoed zorgen, waren voor mij nog grotendeels onbekend. Ik was dan ook nieuwsgierig en enthousiast, maar ook wat onzeker.”

Toen ik tijdens de opleiding Behoudsmedewerker Erfgoed naast Iris Verheyden zat, had ik niet verwacht dat ik kort daarna midden in het erfgoedveld van het Meetjesland zou terechtkomen

Katia Waegemans

Project erfgoedzorg

Een van de belangrijkste opdrachten van Katia was om het project met de werknaam ‘depotbezoeken’ verder te zetten. “Iris en het team van COMEET hadden het doel en de grote lijnen al bepaald. Het was aan mij om die eerste ideeën verder uit te werken. Met het project wil COMEET erfgoedverenigingen en lokale besturen beter ondersteunen bij het bewaren van hun collecties en historische archieven, zowel op het vlak van collectiebeheer als depotwerking. Om te weten welke ondersteuning nodig was, moest ik eerst de collecties, de mensen erachter en hun dagelijkse uitdagingen leren kennen.”

Ik ontdekte heel uiteenlopende collecties en bewaarlocaties, maar vooral de passie van de vrijwilligers is me bijgebleven.

Katia Waegemans

Tussen september en december 2025 voerden Michiel Vandenabeele (Welzijnsband) en Katia in totaal 31 interviews en plaatsbezoeken uit bij erfgoedverenigingen, heemkundige kringen, documentatiecentra en lokale besturen. “Overal werden we warm ontvangen. Ik ontdekte heel uiteenlopende collecties en bewaarlocaties, maar vooral de passie van de vrijwilligers is me bijgebleven. De gesprekken liepen regelmatig uit, omdat de mensen met wie we spraken zoveel wilden vertellen en tonen. Velen zetten zich al jarenlang in om het lokale erfgoed te bewaren, vaak met beperkte middelen en zonder gespecialiseerde kennis.”

Door hun openheid kregen Katia en Michiel een goed beeld van wat er achter de schermen speelde. Ze brachten in kaart wat goed liep en waar ondersteuning nodig was. De vragen gingen onder meer over inventariseren, verpakken, digitaliseren, depotruimte en het maken van duidelijke keuzes binnen een collectie. Zo leerde Katia niet alleen de noden kennen, maar ook bijna het volledige erfgoednetwerk van het Meetjesland.

Na afloop van de interviews verwerkte Katia de verzamelde informatie. Op basis van die analyse stelde ze de eerste resultaten voor aan de collegagroep Meetjeslands Erfgoed en aan de cultuurambtenaren. “Intussen was Iris terug uit moederschapsrust en konden we het actieplan samen verder uitwerken. Uit de gesprekken bleek dat de noden veel verder reikten dan alleen de inrichting van depots.” De werknaam ‘depotbezoeken’ dekte daardoor niet langer de lading en maakte plaats voor een bredere naam: het project ‘erfgoedzorg’.

Studiedag Erfgoedzorg

Met de studiedag Erfgoedzorg op 20 april 2026 sloot het team de onderzoeksfase af en zetten ze de stap naar concrete ondersteuning voor erfgoedverenigingen en lokale besturen. In het Klooster in Zelzate brachten ze mensen uit de hele regio samen. “Voor mij was het bijzonder fijn om daar veel mensen uit de interviews opnieuw te ontmoeten. We stelden de bevindingen voor, lichtten toe hoe COMEET de ondersteuning wilde uitbouwen en organiseerden de eerste workshops rond erfgoedzorg.” Enkele verenigingen en gemeenten deelden voorbeelden van hoe zij erfgoedzorg in de praktijk aanpakken. Wouter Lammens van FARO sloot de dag af met een toelichting over het belang van erfgoedzorg en een goed collectieplan.

“De positieve reacties op de studiedag bevestigden dat we op de goede weg waren.” Normaal gezien zou Katia haar opdracht daar ook eindigen. Dankzij het vertrouwen van de raad van bestuur in het project werd haar contract echter opnieuw verlengd. Zo kon ze ook de volgende fase mee vormgeven en de eerste acties uitvoeren.

De positieve reacties op de studiedag bevestigden dat we op de goede weg waren.

Katia Waegemans

“We begonnen het actieplan met het samenbrengen en delen van informatie.” Er kwam een centrale webpagina waarop erfgoedzorgers het volledige aanbod terugvinden. Daarnaast ging de werkgroep Erfgoedzorg van start als een interactief netwerk waarin vrijwilligers en gemeenteambtenaren ervaringen delen en samen rond concrete thema’s werken. “Tijdens de eerste bijeenkomst organiseerden we bijvoorbeeld een workshop over inventarisatie.”

Ook de andere acties van het plan kregen inmiddels vorm. Het inventarissjabloon staat online en de handleidingen over inventarisatie en eenvoudige depotzorg worden binnenkort gepubliceerd. Eind september vond de eerste algemene opleiding plaats, met als thema ‘Erfgoed waarderen in de praktijk’.

Daarnaast kunnen erfgoedverenigingen en lokale besturen voortaan een beroep doen op 1-op-1 advies. “Zelf heb ik geen adviestraject begeleid, maar Iris zal dit aanbod verder uitwerken en bij nieuwe aanvragen in gesprek gaan met collectiehouders en beheerders van historische archieven. Ze zal praktische aanbevelingen geven en de verdere stappen opvolgen.” De uitleendienst, de ondersteuning bij de aankoop van verpakkingsmateriaal en de verzameling handige websites vullen het actieplan verder aan.

Project in goede handen

Katia kijkt met veel voldoening terug op dit traject van depotbezoeken naar erfgoedzorg. “In iets meer dan een jaar tijd ging ik van nieuwkomer in de regio naar iemand die veel erfgoedorganisaties, vrijwilligers en gemeentelijke medewerkers persoonlijk leerde kennen. Ik ben dankbaar voor hun warme ontvangst, hun openheid en het vertrouwen waarmee ze hun collecties en bezorgdheden met mij deelden. Tegelijk ben ik trots dat het project niet eindigt met een analyse of een studiedag, maar heeft geleid tot een werking waarop COMEET kan voortbouwen. Er liggen nog veel mogelijkheden: de website beter zichtbaar maken, nieuwe handleidingen en opleidingen ontwikkelen, de werkgroep laten groeien en organisaties begeleiden bij concrete verbeteringen.”

Katia is Iris, Greet en het hele team van COMEET dankbaar dat ze haar de kans en het vertrouwen hebben gegeven om in deze nieuwe sector mijn weg te vinden. “Zonder hun steun had ik niet op dezelfde manier mee vorm kunnen geven aan dit project. Nu mijn opdracht afloopt, zal Iris het traject verder trekken. Ik heb er alle vertrouwen in dat de erfgoedzorg in het Meetjesland, voortbouwend op wat we samen hebben gerealiseerd, zal blijven groeien.”

Ik heb er alle vertrouwen in dat de erfgoedzorg in het Meetjesland, voortbouwend op wat we samen hebben gerealiseerd, zal blijven groeien.

Katia Waegemans