Kasteel van Evergem

Het moet dertig jaar geleden zijn dat de nieuwe eigenaar van het Kasteel van Evergem voor het eerst verliefd werd op één van de oudste kasteelsites van de regio. Twee jaar geleden werd zijn blijvende interesse beloond met een ja-woord van het Gemeenschapsonderwijs en nu is er een grote kans op een nieuwe glorieuze toekomst voor één van de meest merkwaardige plekken van de gemeente.

Wij, het publiek, kunnen de site nu vooral een dienst bewijzen door er weg te blijven en respect te tonen voor wat er nu nog rest. Op Open Monumentendag 2026 wil de Evergemse cultuurraad, samen met de eigenaar, onze ogen openen voor de mogelijkheden van het gebouw en de eerste stappen naar de toekomstplannen toelichten. Wie weet, als wij door respect te tonen met zijn allen de eigenaar helpen zorg te dragen voor de plek en de omgeving, dan zit hier gewis en zeker een toekomstige Vlaamse Monumentenprijs in. Een visitekaartje voor Evergem en het Meetjesland dat zal mogen gezien zijn tot ver over de grenzen. De eigenaar zet het monument bewust nu open om in alle rust een toekomst voor het kasteel en het bijhorende koetshuis te zorgen. “Het feit dat er nu kunstenaars actief zijn nabij het Koetshuis en wij ook volop bezig zijn met de renovatie ervan, betekent ook dat er meer sociale controle is en dat is wel nodig”, vertelt de eigenaar. Het liefdesverhaal van de eigenaar voor het monument is wel frappant. “Toen de school tijdens de jaren negentig het gebouw, of delen ervan, nog slechts sporadisch gebruikte, kon mijn zus als studente met enkele Gentse vrienden hier een rave organiseren. In die periode leerde ik het kasteel kennen en is het nooit meer uit mijn hoofd verdwenen. Er was toen al de richtlijn om alleen maar de benedenverdieping te gebruiken, dus er was wel al behoorlijk wat verval maar ik vond het prachtig. Het moet tien jaar geleden zijn dat ik al eens polste bij het Vlaamse Gemeenschapsonderwijs of ze toch niet wilden verkopen. Men heeft er al die tijd de boot afgehouden, maar ondertussen kwamen beide panden, kasteel en koetshuis, wel meer en meer in gevaar. Tot ik twee jaar geleden zelf een spontaan telefoontje kreeg en we, na wikken en wegen, toch in het avontuur zijn gestapt. Het is een levenswerk.”

“Weinig mensen wisten van de eigendomsoverdracht en weinigen kennen de eigenaar”, vertelt initiatiefnemer Raf Dufort van de Evergemse cultuurraad. “Maar ik had dit toch vernomen en besloot om de vraag te stellen. Elk jaar opnieuw een sterke trekker vinden voor Open Monumentendag is geen gemakkelijke opgave. Maar tot mijn verrassing kreeg ik meteen een positief antwoord. Ook wij willen, vanuit de cultuurraad, hiermee een duidelijk signaal geven. Het gebouw is in goede handen, de kern van het kasteel is goed en er valt over de geschiedenis en geografische liggen van deze plek midden de Kalevallei zo heel veel te vertellen. Ik vind dit werkelijk een troef voor de toekomst in onze gemeente. Het is nu aan ons allemaal, Evergemnaars, omwonenden, (oud)leerlingen en leerkrachten uit de nabijgelegen school, streekgenoten, om de eigenaar een faire kans te geven om dit gigantische project langzaam maar zeker tot een mooi einde te brengen. Door te informeren en het kasteel te tonen, willen we ook sensibiliseren. Zorg vereist respect. Door af en toe het gebouw aan het brede publiek te tonen maar strak georganiseerd zoals op deze Open Monumentendag, met de juiste veiligheidsmaatregelen en met deskundige uitleg, komt het besef dat deze schat uit het verleden een kans verdient.” Een derde aspect aan de site die we op Open Monumentendag niet zullen te zien krijgen, maar wat de plek ook uniek maakt, is het landschapspark, gevoed door het water van de Kale en omliggende meersen, dat altijd tot de site heeft behoord. “Momenteel is het een ontoegankelijk domein maar het is werkelijk een paradijs voor fauna en flora. Hier zie je reeën, buizerds, diverse vogelsoorten… En dat wil ik momenteel liefst ook zo onaangeroerd mogelijk houden”, vertelt de eigenaar. “Het is door de jaren heen een bijzondere biotoop geworden, wat zeldzaam is zo dicht bij de stad.” Soms moeten mensen leren aanvaarden dat er ook plekken nabij nodig zijn waar we niet kunnen komen. In schaarste heerst de schoonheid.

Het is nu aan ons allemaal, Evergemnaars, omwonenden, (oud)leerlingen en leerkrachten uit de nabijgelegen school, streekgenoten, om de eigenaar een faire kans te geven om dit gigantische project langzaam maar zeker tot een mooi einde te brengen.

Raf Dufort, Cultuurraad Evergem

Duiken in de geschiedenis van het Kasteel van Evergem kan perfect in de Bibliotheek van Evergem waar het verzamelde werk ligt van de legendarische Evergemse heemkundige Achiel De Vos, ooit schoolhoofd van de gemeenteschool van Wippelgem, en al zijn opvolgers. Wie opzoekingswerk doet over het Meetjesland komt de naam Achiel De Vos (1924-1989) voortdurend tegen. Bij de vroegste vermeldingen van een kasteelsite op deze plek komen we bij Raas van Gavere terecht, ondervoogd van Evergem. Een naam die al genoemd wordt in de periode tussen 1034 en 1067. “De abten van Sint-Baafs werden vanaf 1395 eigenaar van het kasteel. Na de opheffing van de Sint-Baafsabdij in 1540 en de oprichting van het bisdom Gent in 1560, kregen de Gentse bisschoppen de eigendomsrechten toegewezen”, lezen we in Geschiedenis van Evergem, een werk van de Achiel De Vos-werkgroep. “In 1795 werd het oude bisschoppelijke kasteel door de Fransen in beslag genomen en als nationaal goed verkocht. In 1878 belandde het in bezit van baron August Van Loo-Malfait die enkele jaren later, tijdens de laatste twee woelige jaren van de 19^de eeuwse schoolstrijd, burgemeester van Evergem zou worden. Het wapen van de baron Van Loo in een zijmuur doet vermoeden dat het oorspronkelijke buitenverblijf van de abten en bisschoppen in deze periode grotendeels werd gesloopt en vervangen door een nieuwbouw. Na een korte periode met de familie Pipyn kreeg het opnieuw een bekende inwoner: Leon Feyerick de Kerckhove. Zijn weduwe, de douairière (adellijke weduwe die recht heeft op een ‘douarie’ of adellijk weduwenpensioen) Feyerick, figureert in de kroniek van beide wereldoorlogen. Tijdens de Eerste Wereldoorlog waren in het kasteel Duitse officieren ingekwartierd en tijdens de Tweede Wereldoorlog was zij één van de leidende figuren van Winterhulp. In 1948 kocht de Belgische staat het gebouw om er het Rijkstehuis voor Schipperskinderen in onder te brengen en zo bleef het in eigendom van het Gemeenschapsonderwijs (voormalig Rijksonderwijs).” Tot twee jaar geleden dus. Een nieuwe toekomst lonkt.

De abten van Sint-Baafs werden vanaf 1395 eigenaar van het kasteel. Na de opheffing van de Sint-Baafsabdij in 1540 en de oprichting van het bisdom Gent in 1560, kregen de Gentse bisschoppen de eigendomsrechten toegewezen

Geschiedenis van Evergem, een werk van de Achiel De Vos-werkgroep

Om de rondleiding te volgen is reservatie verplicht via Cultuurraad Evergem. Er kan gereserveerd worden vanaf 20 augustus 2026 om 11u. Plaatsen zijn beperkt. De locatie is niet geschikt voor kinderen jonger dan 10 jaar en mensen die slecht te been zijn. Stevig schoeisel wordt aangeraden en veiligheidshelmen worden voorzien.